Dünya Bankı Azərbaycanın rəqəmsal inkişafı üçün 2026-2027-ci illəri həlledici hesab edir

MƏHƏBBƏT ALLAHVERDİYEV azturktv.az
Dünya Bankı Azərbaycana rəqəmsal səriştə üzrə dövlət çərçivə sənədini hazırlamaqla rəqəmsal bacarıqların inkişafına yatırılan investisiyalar üçün vahid anlayışlar aparatı formalaşdırmağı tövsiyə edir.

Bu barədə azturktv.az Dünya Bankının hazırladığı "Azərbaycan üçün rəqəmsal bacarıqların inkişafı üzrə Yol Xəritəsi"nə istinadən xəbər verir.

Sənəd milli rəqəmsal potensialın gücləndirilməsi və sürətlə inkişaf edən rəqəmsal cəmiyyətdə vətəndaşların tamhüquqlu iştirakının təmin edilməsi üçün strateji əsas formalaşdırır. Söhbət dövlət və özəl rəqəmsal xidmətlərə çıxış, əmək bazarında uğurlu fəaliyyət və ölkənin inklüziv rəqəmsal transformasiyasında iştirak üçün zəruri olan səriştələrin əhalidə formalaşdırılmasına yönəlmiş sistemli siyasətdən gedir.

Dünya Bankı dəqiq formalaşdırılmış və ölçülə bilən milli hədəfin zəruriliyini vurğulayır. "2022-2026-cı illərdə sosial-iqtisadi inkişaf strategiyası" çərçivəsində hədəf müəyyən edilib – əhalinin 65%-i baza rəqəmsal bacarıqlara malik olmalıdır. Bank qeyd edib ki, konkret göstəricinin və onun əldə edilməsi müddətinin olması resursları cəmləşdirməyə və tərəqqini sürətləndirməyə imkan verəcək.

"Azərbaycanın Rəqəmsal Bacarıqlarının Qiymətləndirilməsi 2023–2024" tədqiqatı Beynəlxalq Telekommunikasiya İttifaqının (ITU) İKT bacarıqları göstəricilərinə və Dövlət Statistika Komitəsinin ev təsərrüfatlarında İKT üzrə müayinəsinin məlumatlarına əsaslanan ilk milli hesabat olub. Dünya Bankı dinamikanın müqayisəli monitorinqi üçün bu cür araşdırmaların mütəmadi olaraq aparılmasını tövsiyə edir.

Avropa Komissiyası tərəfindən hazırlanmış "DigComp" Avropa rəqəmsal səriştə çərçivəsinin milli versiyasının işlənib hazırlanması və qəbul edilməsi əsas tövsiyədir. "DigComp" beş sahədə qruplaşdırılmış 21 səriştəni ehtiva edir və baza səviyyəsindən qabaqcıl səviyyəyə qədər bütün mənimsəmə səviyyələrini əhatə edir. Çərçivənin milli versiyasının qəbul edilməsi rəqəmsal səriştə haqqında vahid anlayış formalaşdırmağa, milli və regional təşəbbüsləri sinxronlaşdırmağa, qiymətləndirmə və sertifikatlaşdırma sistemini qurmağa, məzmunu yerli dillərə və inklüziv formatlara uyğunlaşdırmağa, həmçinin milli və beynəlxalq səviyyələrdə strateji uyğunluğu təmin etməyə imkan verəcək. Milli çərçivə daha geniş rəqəmsal inklüzivlik təşəbbüslərinə inteqrasiya olunmalı və onlayn dövlət xidmətlərinə insanyönümlü yanaşmaya istiqamətlənməlidir.

Dünya Bankının qiymətləndirməsinə görə, Azərbaycanın yetkin əhalisinin təxminən üçdə biri işçi qüvvəsindən və təhsil sistemindən kənardadır. Bu kateqoriya üçün rəqəmsal bacarıqların inkişafı sosial inklüzivlik və imkanların genişləndirilməsi baxımından xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Bank onlayn təhlükəsizlik, rəqəmsal alətlərdən istifadə etməklə praktiki məsələlərin həlli və rəqəmsal məzmunun yaradılması daxil olmaqla, əsas istifadəçi ssenarilərinə diqqət yetirməyi təklif edir. Onlayn təhlükəsizliyə xüsusi vurğu edilir, çünki 16-74 yaş arası vətəndaşların yarısından çoxu rəqəmsal mühitdə qorunma üzrə baza tədbirləri görməmişdir. Prioritetlər sırasında həmçinin məlumatın tənqidi qiymətləndirilməsi bacarıqları, dezinformasiya və dipfeyklərin tanınması, sosial şəbəkələrdən təhlükəsiz istifadə, onlayn ödənişlər və bank əməliyyatları, mətnlərin yaradılması üçün generativ süni intellektin tətbiqi yer alır.

Səhiyyə, subsidiyalar, rəqəmsal kənd təsərrüfatı alətləri və onlayn bazarlar daxil olmaqla, elektron dövlət xidmətlərinin genişləndirilməsi rəqəmsal bacarıqların inkişafına olan marağı əlavə olaraq stimullaşdıra bilər. Dünya Bankı boşluqları üzə çıxarmağa və təlim ehtiyaclarını müəyyən etməyə kömək edəcək pulsuz özünüqiymətləndirmə alətlərinin tətbiqini, həmçinin vətəndaşların motivasiyasını artırmaq üçün onları müvafiq hazırlıq proqramları ilə əlaqələndirməyi tövsiyə edir.

Əlavə olaraq, sertifikatlaşdırma proqramlarının, təcrübə və qrantların, gender həssas təşəbbüslərin, ucqar rayonlar üçün səyyar təlim vahidlərinin tətbiqi, əlilliyi olan şəxslər üçün inklüziv məzmunun yaradılması, QHT-lər və ictimai mərkəzlərlə tərəfdaşlığın inkişafı təklif olunur.

Rəqəmsal səriştə kənd təsərrüfatından səhiyyə və ticarətə qədər bütün sektorlarda zəruri hala gəlir. Rəqəmsal texnologiyaların gündəlik proseslərə inteqrasiya olunduğu İKT olmayan ixtisaslara xüsusi diqqət yetirilməsi tövsiyə olunur. "DigComp"un milli versiyasından istifadə peşə tələblərini işçilərin faktiki bacarıq səviyyəsi ilə müqayisə etməyə və hədəfli ixtisasartırma proqramlarını formalaşdırmağa imkan verəcək.

Dövlət idarəçiliyinə xüsusi diqqət yetirilir. Dünya Bankı sertifikatlaşdırma, karyera yüksəlişi mexanizmləri və personalın idarə edilməsi sisteminə inteqrasiya ilə birlikdə dövlət idarəçiliyi üçün sahəvi rəqəmsal səriştə çərçivəsinin işlənib hazırlanmasını təklif edir.

Yol xəritəsinin icrasında əlaqələndirici rolu Rəqəmsal İnkişaf və Nəqliyyat Nazirliyinin tabeliyindəki İnnovasiya və Rəqəmsal İnkişaf Agentliyi dövlət qurumlarını, biznesi və vətəndaş cəmiyyətini birləşdirərək öz üzərinə götürə bilər. Yüksək səviyyəli əlaqələndirmə mexanizminin yaradılması, illik tərəqqi hesabatlarının dərci, ITU metodologiyası üzrə hər 1-2 ildən bir monitorinqin aparılması və Süni İntellektdən istifadə bacarıqları, onlayn təhlükəsizlik və həssas qrupların rəqəmsal inklüzivliyi daxil olmaqla əlavə indikatorların işlənib hazırlanması tövsiyə olunur.

Regional aspektə - xüsusilə kənd yerlərində regional rəqəmsal bacarıq hablarının yaradılmasına, tərəqqinin sistematik monitorinqinə və "ağıllı kənd" layihələri daxil olmaqla genişzolaqlı internetə çıxışın genişləndirilməsi təşəbbüsləri ilə sinxronlaşdırılmasına xüsusi əhəmiyyət verilir.

2026-2027-ci illər dövrü yol xəritəsinin icrasının həlledici mərhələsi kimi nəzərdən keçirilir. Prioritet tədbirlər sırasında Rəqəmsal Bacarıqlar üzrə Milli Əlaqələndirmə Komitəsinin yaradılması, əlçatanlığı çətin olan əhali qrupları üçün hədəf proqramlarının işə salınması, regional hablar şəbəkəsinin genişləndirilməsi, "Train-the-Trainer" təşəbbüsünün reallaşdırılması, milli sertifikatlaşdırma sisteminin tətbiqi və dövlət-özəl tərəfdaşlığının gücləndirilməsi yer alır. Maliyyələşdirmənin dövlət büdcəsi, Universal Xidmət Fondu və beynəlxalq tərəfdaşların cəlb edilməsi hesabına, təfərrüatlı icra planı və xərclər smetasının mütləq hazırlanması şərtilə təmin edilməsi nəzərdə tutulur.

Ümumilikdə yol xəritəsi altı əsas tövsiyə və 12 prioritet fəaliyyət ətrafında strukturlaşdırılmışdır. Onların məqsədi artıq 2026-cı ildə əhalinin 65%-nin baza rəqəmsal bacarıqlara malik olması göstəricisinə nail olunmasını təmin etmək və milli inkişaf strategiyaları çərçivəsində 2030-cu ilə qədər gələcək tərəqqi üçün təməl qoymaqdır. Rəqəmsal səriştə ölkənin sosial-iqtisadi imkanlarının və dayanıqlı inkişafının fundamental amili kimi nəzərdən keçirilir.